Hordhac
Itoobiya waa mid ka mid ah dalalka ugu taariikhda dheer qaaradda Afrika. Waxay leedahay taariikh soo taxnayd kumannaan sano, iyadoo ahayd goob ay ku soo baxeen boqortooyooyin awood leh, dhaqan qani ah, iyo ilbaxnimooyin saameyn ku yeeshay Geeska Afrika iyo dunida inteeda kale.
Marka laga hadlayo taariikhda Itoobiya, waxaa la xusuustaa Boqortooyadii Aksum oo ahayd mid ka mid ah quwadihii waaweynaa ee dunidii hore, xiriirkii ganacsi ee ay la lahayd dalalka kale, iyo doorkii ay ku lahayd faafitaanka diinta Masiixiga ee gobolka.
Maqaalkan waxaan ku eegi doonaa safarka dheer ee taariikhda Itoobiya, laga soo bilaabo dadkii hore ee deggenaa dhulkaas ilaa samaysanka Itoobiya casriga ah.
Asalka iyo Dadkii Hore ee Itoobiya.
Dhulka maanta loo yaqaan Itoobiya wuxuu ka mid yahay meelaha ugu muhiimsan ee daraasadaha taariikhda aadanaha. Cilmi-baarayaashu waxay ka heleen deegaanka Itoobiya raadad muujinaya noloshii dadka hore ee kumannaan sano ka hor.
Dooxada Rift Valley ee Itoobiya ayaa noqotay meel muhiim u ah cilmi-baarayaasha sababtoo ah waxaa laga helay raadad la xiriira horumarkii hore ee aadanaha.
Bulshooyinkii hore ee ku noolaa dhulkan waxay ku tiirsanaayeen:
Beerashada
Xoolaha dhaqashada
Ganacsiga
Samaynta qalabka nololeed
Dhulka Itoobiya wuxuu sidoo kale ahaa meel isku xirta Afrika, Carabta, iyo Aasiya.MODERN ETHIOPIAN EMPIRE
Boqortooyadii Aksum: Mid ka Mid ah Ilbaxnimooyinkii Afrika ugu Waaweynaa.
Boqortooyadii Aksum waxay ahayd mid ka mid ah boqortooyooyinkii ugu awoodda badnaa Afrika hore.
Waxay ka hanaqaadday waqooyiga Itoobiya iyo Eritrea maanta, gaar ahaan dhulka ku dhow magaalada Aksum.
Xilligii ay xoogga lahayd, Boqortooyada Aksum waxay lahayd:
Ciidan awood leh
Ganacsi caalami ah
Lacag u gaar ah
Xiriir diblomaasiyadeed
Waxay xiriir ganacsi la lahayd:
Boqortooyadii Roomaanka
Carabta
Hindiya
Diinta iyo Dhaqanka Boqortooyadii Aksum
Qarnigii afraad, Boqortooyada Aksum waxay qaadatay diinta Masiixiga, taas oo noqotay qayb muhiim ah oo ka mid ah taariikhda Itoobiya.
Boqor Ezana ayaa lagu tiriyaa inuu ahaa boqorkii door weyn ka qaatay faafitaanka Masiixiyadda.
Arrintan waxay Itoobiya siisay aqoonsi gaar ah oo diimeed iyo dhaqan.
Boqortooyooyinkii Dhexe ee Itoobiya
Kadib hoos u dhicii Aksum, Itoobiya waxaa ka hanaqaaday boqortooyooyin kale oo muhiim ah.
Boqortooyada Zagwe
Boqortooyada Zagwe waxay caan ku noqotay dhismaha kaniisadaha dhagaxa laga qoday ee Lalibela.
Goobahan waxay maanta ka mid yihiin meelaha taariikhiga ah ee ugu caansan Itoobiya.
Boqortooyada Sulaymaaniyiinta
Boqortooyadan waxay sheegatay inay xiriir taariikheed la leedahay Boqor Sulaymaan iyo Boqoraddii Sheba.
Waxay ahayd boqortooyo muddo dheer saameyn ku lahayd siyaasadda iyo dhaqanka Itoobiya.
Itoobiya iyo Dagaalladii Taariikhiga ahaa.
Taariikhda Itoobiya waxaa qayb weyn ka ah dagaallo badan oo lagu difaacayay madax-bannaanida dalka.
Mid ka mid ah dhacdooyinka ugu caansan waa:
Dagaalkii Cadwa (1896)
Dagaalkii Cadwa wuxuu ahaa guul taariikhi ah oo Itoobiya ka gaartay Talyaaniga.
Guushan waxay Itoobiya ka dhigtay mid ka mid ah dalalkii Afrika ee aan si buuxda loo gumaysan xilligii gumeysiga Yurub.
Boqor Menelik II wuxuu ahaa hoggaamiyihii Itoobiya xilligaas.
Itoobiya Casriga ah
Qarnigii 20aad, Itoobiya waxay soo martay isbeddello waaweyn:
Xukunkii Emperor Haile Selassie
Isbeddelladii siyaasadeed
Samaysanka nidaamyo cusub
Koboca Addis Ababa
Maanta Itoobiya waa dal muhiim ah oo ku yaalla Geeska Afrika, leh taariikh, dhaqan, iyo bulsho kala duwan.
Muhiimadda Taariikhda Itoobiya
Taariikhda Itoobiya waxay muhiim u tahay fahamka:
Taariikhda Afrika
Ilbaxnimooyinka hore
Dhaqamada Geeska Afrika
Xiriirka Afrika iyo dunida kale
Waxay ina tusaysaa sida bulshooyin hore ay u dhiseen boqortooyooyin awood leh oo saameyn ku yeeshay jiilal badan.
Gunaanad
Taariikhda Itoobiya waa safar dheer oo ka kooban boqortooyooyin waaweyn, halyeeyo, dagaallo, iyo dhaqan qani ah. Laga soo bilaabo Boqortooyadii Aksum ilaa Itoobiya maanta, dalkani wuxuu leeyahay meel gaar ah oo ku dhex taal taariikhda Afrika.
Barashada taariikhda Itoobiya waxay naga caawinaysaa inaan fahanno xididdada bulshada, dhaqanka, iyo horumarka Geeska Afrika.
FAQ
Itoobiya intee sano ayay jirtaa?
Itoobiya waxay leedahay taariikh kumannaan sano ah, waxaana lagu tiriyaa dalalka Afrika ugu taariikhda dheer.
Maxay ahayd Boqortooyadii Aksum?
Waxay ahayd boqortooyo awood leh oo ka talinaysay qaybo ka mid ah Geeska Afrika, kana mid ahayd ilbaxnimooyinkii waaweynaa ee dunidii hore.
Maxaa caan ka dhigay Dagaalkii Cadwa?
Wuxuu ahaa dagaal Itoobiya ay kaga adkaatay Talyaaniga sanadkii 1896, taas oo noqotay dhacdo muhiim ah taariikhda Afrika.